ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΩΝ NGC 6914 ΣΤΟΝ ΚΥΚΝΟ / NGC 6914 in CYGNUS
ΔΙΑΣΤΡΙΚΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ (ΓΕΝΙΚΩΣ)
Σχεδόν όλο το σύμπαν αποτελείται από υδρογόνο και ήλιο, επομένως από ελαφρά και απλά άτομα. Τα διαστρικά νεφελώματα δεν αποτελούν εξαίρεση. Αλλά το διαστρικό μέσο περιέχει κι ένα μικρό μέρος από άλλα υλικά όπως ο άνθρακας, το πυρίτιο και το οξυγόνο. Αυτά τα υλικά τείνουν να συσσωματώνονται, δημιουργώντας μικροσκοπικούς κόκκους που σχηματίζουν αυτό που γνωρίζουμε ως διαστρική σκόνη. Έτσι, ένα κανονικό νεφέλωμα αποτελείται κατά 99% από αέριο (υδρογόνο και ήλιο) και από ένα μικρό ποσοστό υλικού που συνθέτει τη σκόνη.
ΔΙΑΣΤΡΙΚΗ ΣΚΟΝΗ ΚΑΙ ΦΩΣ (ΣΚΟΤΕΙΝΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ & ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ ΑΝΑΚΛΑΣΗΣ)
Η διαστρική σκόνη, όπως είπαμε, αποτελεί ένα μικρό μέρος των νεφελωμάτων, αλλά η αλληλεπίδρασή της με το φως είναι τόσο έντονη ώστε καθορίζει το σχήμα τους. Ένα μέρος του φωτός που φτάνει στη σκόνη διασκορπίζεται και το υπόλοιπο απορροφάται. Αυτό το φαινόμενο μοιάζει με αυτό που συμβαίνει με τα σύννεφα της ατμόσφαιρας της Γης: οι σταγόνες νερού και οι μικροσκοπικοί κρύσταλλοι πάγου αντανακλούν και διασκορπίζουν μέρος του φωτός που πέφτει πάνω τους. Γι’ αυτό, λόγω του ανακλώμενου φωτός, τα σύννεφα έχουν μια φωτεινή εμφάνιση όταν τα κοιτάμε από την πλευρά που φωτίζονται. Ωστόσο, όταν παρατηρούνται τα ίδια σύννεφα από την αντίθετη πλευρά, το φως απορροφάται ανάλογα με την πυκνότητα και το πάχος τους. Γι’ αυτό, όταν κοιτάμε από κάτω, βλέπουμε τον Ήλιο να είναι θαμπωμένος από τα σύννεφα. Στην τελευταία περίπτωση, τα σύννεφα φαίνεται να έχουν ένα βαθύ γκρι χρώμα (με άλλα λόγια είναι σκοτεινά).
Παρόμοια είναι η συμπεριφορά της κοσμικής σκόνης με το αστρικό φως. Ένα νεφέλωμα που περιέχει μια μικρή ποσότητα σκόνης θα φαίνεται πιο σκούρο ή ακόμα και μαύρο, όταν τα άστρα που το φωτίζουν είναι στο βάθος (πίσω του, δηλαδή). Έτσι, μιλάμε για τα λεγόμενα σκοτεινά νεφελώματα. Αυτό το ίδιο νεφέλωμα, όταν παρατηρείται από την πλευρά όπου ανακλάται το φως, θα φαίνεται φωτεινό. Η διαστρική σκόνη είναι λιγότερο ανακλαστική από τα ατμοσφαιρικά σύννεφα, αλλά όταν το φως από τα καυτά νεαρά αστέρια φτάνει στη σκόνη, λάμπει με ανοιχτούς μπλε τόνους. Αυτά είναι τα λεγόμενα νεφελώματα ανάκλασης. Η μπλε απόχρωση ενός νεφελώματος ανάκλασης δεν οφείλεται μόνο στο χρώμα των καυτών άστρων, αλλά και στην αλληλεπίδραση του φωτός με τους κόκκους σκόνης που ευνοεί την ανάκλαση του μπλε φωτός.
ΦΩΣ ΑΕΡΙΟΥ (ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ ΕΚΠΟΜΠΗΣ)
Η νεφελώδης σκόνη, όπως είδαμε, έρχεται πάντα με αέριο — κυρίως αέριο υδρογόνο. Τα ίδια τεράστια θερμά αστέρια που φωτίζουν τη σκόνη μπορούν να προκαλέσουν και τη λάμψη του καθαρού αερίου. Το υπεριώδες φως από τα πιο ογκώδη αστέρια τραβά τα ηλεκτρόνια από τα άτομα του υδρογόνου. Όταν αυτά τα άτομα πάρουν πίσω το ηλεκτρόνιό τους, εκπέμπουν ένα χαρακτηριστικό κοκκινωπό φως: την ακτινοβολία Η-α και Η-β. Έτσι, αυτό το διεγερμένο αέριο σχηματίζει τα νεφελώματα εκπομπής, τα οποία είναι ένα κύριο χαρακτηριστικό των περιοχών αστρογένεσης.
ΤΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ NGC 6914
Κι ας περάσουμε, επιτέλους, στη φωτογραφία μας. Το νεφελωματικό σύμπλεγμα γνωστό ως NGC 6914, στον αστερισμό του Κύκνου, είναι μια σαφής περίπτωση συνδυασμού και των τριών τύπων νεφελωμάτων που περιγράφηκαν παραπάνω (σκοτεινών, ανάκλασης και εκπομπής). Αυτή η περιοχή συγκεντρώνει αέριες και σκονισμένες μάζες του γαλαξιακού επιπέδου, όπου γεννιούνται άστρα. Περιοχές του νεφελώματος που βρίσκονται ανάμεσα στη Γη (στον παρατηρητή δηλαδή) και τα νεαρά αστέρια φαίνονται σκοτεινές, με ποικίλες αδιαφάνειες και περίπλοκα σχήματα. Σε άλλες περιοχές, κοντά στα νεότερα και πιο καυτά αστέρια, η σκόνη λάμπει με τα μπλε χρώματα των νεφελωμάτων ανάκλασης. Τέλος, όλη η εικόνα καλύπτεται από ιονισμένο υδρογόνο που δίνει στη σκηνή ένα κοκκινωπό και ζεστό σκηνικό. Νεογέννητα άστρα, ηλικίας μόλις μερικών εκατομμυρίων χρόνων, περιτριγυρίζουν τη σκηνή. Τα χρώματά τους αποκαλύπτουν την ποικιλομορφία των μαζών και των θερμοκρασιών τους. Αλλά σε αυτό το μικρό τμήμα του Γαλαξία, περίπου 6.000 έτη φωτός μακριά, τα τεράστια και θερμά αστέρια (άστρα τύπου Ο και Β) είναι τόσο άφθονα που η περιοχή ταξινομείται ως OB. Έτσι και το όνομά της είναι Cygnus OB2.
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ
Η φωτογραφία προέκυψε από πολλαπλές επιμέρους λήψεις που πάρθηκαν στις 3 Αυγούστου 2024 από το σκοτεινό ουρανό της Στυμφαλίας Κορινθίας στα πλαίσια μιας ομαδικής εξόρμησης με φίλους και μέλη της Ελληνικής Ερασιτεχνικής Αστρονομικής Ένωσης. Ο συνολικός χρόνος φωτογραφικής έκθεσης ήταν 6 ώρες. Χρησιμοποιήθηκε τηλεσκόπιο SCT 9.25″, μονόχρωμη αστρονομική κάμερα , δίσκος φίλτρων, οδηγητική κάμερα και Off Axis Guider, όλα επάνω σε ρομποτική ισημερινή στήριξη (Sky-Watcher EQ6-R PRO). Οι εικόνες καταγράφονταν σε φορητό υπολογιστή (Windows 10) μέσω του προγράμματος N.I.N.A. Κατά τη λήψη χρησιμοποιήθηκαν ακόμη τα προγράμματα PHD2 (αυτόματη οδήγηση), Stellarium (ψηφιακό πλανητάριο) και GS Server (για την επικοινωνία της στήριξης με τον υπολογιστή). Τέλος η επεξεργασία των δεδομένων για την παραγωγή της τελικής εικόνας έγινε με τη χρήση του λογισμικού Pixinsight και Photoshop.
Στοιχεία λήψης και επεξεργασίας / Technical data:
Capture Location: Stymfalia, Corinthia, Greece.
Capture Dates: August 3, 2024.
Subframes: L 60*120s, R 30*120s, G 30*120s, B 30*120s (Gain 110, -10°C), Ha 15*240s (Gain 139, -10°C).
Total integration time : 6h:00m (360m).
Calibration frames: flats, flat-darks, darks.
Imaging Camera: ZWO ASI1600MM Pro.
Imaging Scope: Celestron SCT 9,25”.
Guide Camera: ZWO ASI224.
Guide Scope: Celestron Off Axis Guider.
Filter Wheel: ZWO Electronic 8-position Filter Wheel.
Filters: ZWO New (2018) LRGB Filters Optimized for ASI1600 & ZWO New (2018) Narrowband 1.25″, 7nm filters (Ha only).
Reducer: Celestron Reducer / Corrector f/6.3.
Mount: Skywatcher EQ6-R PRO (German Equatorial).
Capture Software: N.I.N.A.
Auto-guiding Software: PHD2.
ASCOM Driver: Green Swamp Server (GSS).
Planetarium: Stellarium.
Pre-processing: Pixinsight.
Post-processing: Pixinsight & Photoshop.
